Wat is smartengeld?

Smartengeld is een vergoeding voor immateriële schade: pijn, verdriet, ongemak, angst en vermindering van levensvreugde. Het is iets anders dan vergoeding van medische rekeningen, beschadigde spullen, huishoudelijke hulp, reiskosten of verlies van inkomen. Die financiële schadeposten worden afzonderlijk onderbouwd en opgeteld. De uitkomst van deze calculator betreft alleen het immateriële onderdeel.

Artikel 6:106 van het Burgerlijk Wetboek geeft in aangewezen gevallen recht op een naar billijkheid vast te stellen vergoeding. Bij letsel kijkt de rechter naar alle omstandigheden. De aansprakelijkheid moet wel vaststaan en het letsel moet aan de gebeurtenis kunnen worden toegerekend. Een medische diagnose alleen bepaalt het bedrag niet; de concrete invloed op het leven is essentieel.

Waarom bestaat er geen vaste Nederlandse formule?

Leed laat zich niet objectief vermenigvuldigen met een tarief. Twee mensen met dezelfde botbreuk kunnen een andere herstelduur, pijnervaring, littekenvorming, hobbybeperking of psychische reactie hebben. Leeftijd, aard en duur van het letsel, ziekenhuisopname, behandelingen, blijvende beperking, ontsiering en gevolgen voor werk en dagelijks leven kunnen ieder gewicht krijgen.

Rechters vergelijken daarom met Nederlandse uitspraken in soortgelijke gevallen en stellen het bedrag naar billijkheid vast. De ANWB Smartengeldgids bundelt zulke uitspraken. Vanaf 1 januari 2026 hanteert de Rechtspraak ook aanbevelingen bij de Rotterdamse Schaal. Die schaal ordent letsel en andere persoonsaantastingen in categorieën met bandbreedtes, maar de rechter mag gemotiveerd afwijken.

De module maakt die juridische aanpak zichtbaar: eerst kies je een passende band, daarna motiveer je een positie binnen die band. De lineaire plaatsing is uitsluitend rekenhulp. Zij is niet de methode waarmee een rechter pijn exact omzet in euro’s.

Richtlijn Licht Letsel 2026

De Letselschade Raad heeft voor eenvoudige, tijdelijk beperkte letsels een praktische richtlijn. Van licht letsel is sprake als herstel binnen zes maanden restloos plaatsvindt, afgezien van beperkte niet-ontsierende littekens, geen complicaties optreden, beperkingen voor arbeid, huishouden of zelfwerkzaamheid maximaal drie maanden duren en na zes maanden geen verdere behandeling of controle nodig is.

Voorbeelden zijn oppervlakkige wonden zonder zenuwschade, kneuzingen, verzwikkingen, eerste- of tweedegraads brandwonden, een eenvoudige breuk zonder gewrichts-, vaat- of zenuwschade, een lichte hersenschudding, een gebroken rib of beperkt herstelbaar gebitsletsel. Zodra het letsel complexer is, blijvende gevolgen heeft of niet binnen de definitie past, moet de gewone letselschadebehandeling worden gevolgd.

De bedragen zijn in 2026 niet geïndexeerd, omdat de cumulatieve CPI-stijging sinds de wijziging van 1 januari 2025 met 3,3% onder de indexatievoorwaarde van 5% bleef. Bij exact twee of vier maanden geeft de tekst geen mechanische grensregel. Motiveer dan de categorie met aard, behandeling en functionele beperkingen in plaats van één kalenderdag beslissend te maken.

Positie binnen de bandbreedte kiezen

Een lage positie past eerder bij geringe pijn, weinig behandeling, korte praktische hinder en snel herstel. Een hogere positie kan passen bij intensievere pijn, meerdere medische contacten, tijdelijke arbeids- of huishoudbeperking, korte opname, hulpbehoevendheid of een herstelduur dicht bij de bovengrens. Beschrijf deze factoren afzonderlijk in een schadestaat.

Indicatie = ondergrens + gekozen percentage × (bovengrens − ondergrens). Aansprakelijkheidsdeel = indicatie × erkend aansprakelijkheidspercentage. Resterend = maximaal €0 of aansprakelijkheidsdeel min betaald smartengeldvoorschot.

De gekozen 50% betekent alleen het midden van de geldband. Het is geen medisch percentage. Gebruik dus niet automatisch 50% omdat iemand half hersteld is of voor 50% arbeidsongeschikt is. De argumentatie hoort bij het concrete leed en de vergelijking met zaken.

Zwaarder of blijvend letsel vergelijken

Bij blijvende klachten, ontsierende littekens, ingewikkelde breuken, neurologisch letsel, langdurig psychisch letsel of meer dan zes maanden herstel is de lichte richtlijn ongeschikt. Kies dan ‘eigen juridische vergelijkingsband’. Neem een onder- en bovengrens over uit een passende Rotterdamse categorie, recente Nederlandse uitspraken of concrete Smartengeldgidszaken.

Controleer of de vergelijking werkelijk aansluit: hetzelfde lichaamsdeel is onvoldoende. Let op leeftijd, ernst en duur, behandelingen, operaties, prognose, blijvende functionele invaliditeit, zichtbaarheid van littekens, zelfstandigheid, werk, studie, relaties, sport en hobby’s. Een middelzwaar polsletsel met blijvende maar nog enige belastbaarheid wordt in de toelichting van de Rechtspraak bijvoorbeeld genoemd met €17.000 tot €27.000. Dat voorbeeld mag niet voor ieder polsprobleem worden gekopieerd.

Bij meerdere letsels kan volgens de aanbevelingen cumulatie in beginsel mogelijk zijn, maar dubbeltelling moet worden voorkomen. Pijn, opname en dezelfde levensbeperking kunnen al in meer dan één categorie besloten liggen. Laat een deskundige de dominante en aanvullende letsels ordenen.

Functionele invaliditeit is geen rekentarief

Een percentage blijvende functionele invaliditeit beschrijft medisch functieverlies. Het kan een factor bij smartengeld zijn en in een particuliere ongevallenverzekering rechtstreeks aan een verzekerd bedrag worden gekoppeld. Voor civiel smartengeld bestaat echter geen algemene regel ‘één procent invaliditeit is één procent vergoeding’.

Arbeidsongeschiktheid is bovendien iets anders. Een gering verlies aan vingerfunctie kan voor de ene persoon weinig werkgevolg hebben en voor een beroepsmusicus ingrijpend zijn. Gederfd inkomen is materiële schade; het verdriet en verlies van levensvreugde kunnen als immaterieel gevolg meewegen. Houd beide posten uit elkaar om dubbeltelling te vermijden.

Eigen schuld en aansprakelijkheidspercentage

Is de wederpartij volledig aansprakelijk, gebruik dan 100%. Bij erkende eigen schuld kan de schade volgens de aansprakelijkheidsverdeling worden verminderd. Een verdeling van 75% betekent in deze rekenhulp dat 75% van de bruto smartengeldindicatie aan de wederpartij wordt toegerekend.

Vul geen zelfbedacht percentage in omdat onderhandelingen moeizaam zijn. Verkeersregels, causaliteit, risicoaansprakelijkheid, billijkheidscorrectie en beschermde groepen zoals kinderen kunnen de juridische verdeling beïnvloeden. Gebruik alleen een schriftelijk erkend percentage of een deskundig onderbouwd scenario.

Voorschot en finale regeling

Wanneer dekking en aansprakelijkheid vaststaan, kan een voorschot worden betaald terwijl de definitieve medische situatie nog niet bekend is. Trek in het veld uitsluitend een voorschot af dat expliciet voor smartengeld is bestemd. Een voorschot op alle schadeposten zonder verdeling kun je niet veilig volledig op immateriële schade afboeken.

De Richtlijn Licht Letsel vermeldt dat geen finale kwijting wordt verlangd. Finale kwijting betekent dat partijen na betaling niets meer van elkaar vorderen. Teken zo’n afspraak bij onzeker herstel niet achteloos. Worden klachten later blijvend, dan kan een te vroege definitieve regeling herstel van aanvullende schade blokkeren.

Een sterk smartengelddossier opbouwen

Leg klachten en beperkingen vanaf het incident consequent vast. Bewaar medische brieven, afspraken, medicatie, therapieën, ziekenhuisdagen en foto’s van zichtbaar letsel. Houd een beknopt dagboek bij met pijn, slaap, mobiliteit, verzorging, stemming en activiteiten die niet lukten. Noteer ook wanneer verbetering optrad; een geloofwaardige tijdlijn bevat zowel slechte als betere dagen.

Maak vervolgens een vergelijkingstabel met enkele zaken: letsel, leeftijd, herstelduur, blijvende gevolgen, toegewezen bedrag, uitspraakdatum en indexeringsdatum. Vraag een verzekeraar die een aanbod doet welke gidsnummers of uitspraken zijn gebruikt. Zo kan worden beoordeeld of alleen lagere zaken zijn gekozen of relevante verschillen zijn genegeerd.

1. Stel aansprakelijkheid en causaal verband vast.
2. Bepaal of de lichte definitie volledig wordt gehaald.
3. Kies een officiële band of goed vergelijkbare jurisprudentie.
4. Motiveer de positie met concrete gevolgen, niet met gevoel alleen.
5. Verwerk eigen schuld en voorschotten pas na de bruto waardering.
6. Houd materiële schadeposten buiten het smartengeldbedrag.

Veelgestelde vragen over smartengeld

References

• De Letselschade Raad — Richtlijn Licht Letsel 2026, geraadpleegd op 16 juli 2026. Bron voor definitie, categorieën, bedragen en voorschotproces.
• De Letselschade Raad — Historisch overzicht richtlijnen 2026, geraadpleegd op 16 juli 2026. Bron voor het uitblijven van indexatie bij 3,3%.
• Rechtspraak — Aanbevelingen Rotterdamse Schaal, geraadpleegd op 16 juli 2026. Bron voor gebruik vanaf 1 januari 2026 en begrotingsfactoren.
• De Letselschade Raad — Smartengeld, affectie- en shockschade, geraadpleegd op 16 juli 2026. Bron voor begrippen, vergelijkbare uitspraken en onderscheid.
• Rechtbank Oost-Brabant, ECLI:NL:RBOBR:2024:4703, geraadpleegd op 16 juli 2026. Bron voor billijkheid, omstandigheden en medische eindsituatie.